หน่วยงานอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมธรรมชาติและศิลปกรรมท้องถิ่นประจำจังหวัดอุตรดิตถ์ สำนักงาน นโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ได้จัดโครงการลงพื้นที่เก็บข้อมูลย่านชุมชนเก่าบ้านท่าเสา โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อให้ทราบถึงทรัพยากรสิ่งแวดล้อมธรรมชาติและศิลปกรรมท้องถิ่นในพื้นที่ ที่จะใช้ ประกอบในการวางแผนเตรียมการประกาศให้ขึ้นเป็นมรดกจังหวัดอุตรดิตถ์จังหวัดอุตรดิตถ์โดยหน่วยงาน สิ่งแวดล้อมธรรมชาติและศิลปกรรมท้องถิ่นจังหวัดอุตรดิตถ์

        กองศิลปวัฒนธรรม มหาวิทยาลัยราชภัฏอุตรดิตถ์ ภายใต้คณะกรรมการดำเนินงานหน่วยงานอนุรักษ์ สิ่งแวดล้อมธรรมชาติและศิลปกรรมท้องถิ่นประจำจังหวัดอุตรดิตถ์จึงได้ดำเนินงานรวบรวมข้อมูลใน ส่วนข้อมูลพื้นฐานของจังหวัด ข้อมูลสถานการณ์ของหน่วยอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมธรรมชาติและศิลปกรรม โดย เก็บข้อมูลในพื้นที่ชุมชนตลาดท่าเสาและพื้นที่เชื่อมโยงย่านชุมชนเก่าบ้านท่าเสา อยู่ในพื้นที่เทศบาลเมือง อุตรดิตถ์ และเขตเทศบาลตำบลท่าเสา อำเภอเมือง จังหวัดอุตรดิตถ์ และได้ประสานงานข้อมูลเกี่ยวกับ สถานการณ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมเช่นทรัพยากรดินและการใช้ที่ดินทรัพยากรน้ำทรัพยากรป่าไม้ สัตว์ป่าจากสำนักงานทรัพยากรและสิ่งแวดล้อมจังหวัดอุตรดิตถ์

หน่วยงานอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมธรรมชาติและศิลปกรรมท้องถิ่นจังหวัดอุตรดิตถ์หวังว่าข้อมูลที่ได้ รวบรวมมาในครั้งนี้คงจะเป็นส่วนหนึ่งที่ใช้ประกอบในการเตรียมการประกาศให้ขึ้นเป็นมรดกจังหวัดอุตรดิตถ์ จังหวัดอุตรดิตถ์ได้

ประวัติความเป็นมาของชุมชนมีความสำคัญ เพราะเป็นการบอกเล่าเรื่องราวรากเหง้า ความเป็นมา ของชุมชน และยังมีความสัมพันธ์กับประวัติศาสตร์ในระดับที่ใหญ่ขึ้นไป เมืองพิชัย เป็นเมืองเก่าแก่ หลักฐาน ปรากฏเป็นชื่ออย่างชัดเจนในพระราชพงศาวดารว่าเป็นเมืองขึ้นหนึ่งในสิบหกเหมืองของกรุงศรีอยุธยาครั้ง ตั้งแต่สถาปนากรุงศรีอยุธยาในสมัยพระเจ้าอู่ทอง และเมืองพิชัยเองยังเป็นเมืองหน้าด่านทางด้านเหนือสุดของ อยุธยา

      เมืองพิชัยมีความเป็นมาอย่างต่อเนื่องยาวนาน สิ่งหนึ่งที่เป็นหลักฐานอย่างหนึ่งคือ ลักษณะอาคารสิ่ง ปลูกสร้าง โดยเฉพาะสิ่งที่อยู่อาศัย ร้านค้าที่มีลักษณะทางสถาปัตยกรรมที่มีลักษณะเฉพาะตัว แสดงถึง สภาพแวดล้อมทางวัฒนธรรมในช่วงเวลานั้น ๆ เหล่านี้คือมรดกทางวัฒนธรรม และความภาคภูมิใจในมรดก ทางวัฒนธรรมของเมืองพิชัย ที่ต้องได้รับการอนุรักษ์ไว้ต่อไป

      องค์ประกอบของย่านชุมชนเก่าจึงมีความสำคัญ เนื่องจากเป็นลักษณะทางกายภาพอันเป็นเอกลักษณ์ ของแต่ละย่าน อันได้แก่ เส้นทางสัญจร ที่รวมกิจกรรม กลุ่มอาคาร อาคารสำคัญ ต้นไม้ใหญ่ ที่หมายตา ซึ่งต้อง ดำรงรักษาไว้ หากขาดหายไปย่อมส่งผลกระทบต่อคุณค่าความเป็นย่านชุมชนเก่า ดังนั้นการจัดทำฐานข้อมูล องค์ประกอบย่านเก่า จึงนับว่ามีความสำคัญเพื่อประกอบการดำเนินการอนุรักษ์ย่านชุมชนเก่านั้นนั้นในอนาคต

       ดังนั้น การจัดทำเอกสาร หน่วยอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมธรรมชาติและศิลปกรรมท้องถิ่นจังหวัดอุตรดิตถ์ ตระหนักถึงความสำคัญในการดำเนินการจัดทำฐานข้อมูลองค์ประกอบย่านชุมชนเก่า อำเภอพิชัย จังหวัด อุตรดิตถ์เพื่อเป็นกลไกในการสืบทอดมรดกทางวัฒนธรรมของท้องถิ่นและชุมชนอย่างยั่งยืนสืบต่อไป

หน่วยอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมธรรมชาติและศิลปกรรมท้องถิ่นจังหวัดอุตรดิตถ์
กองศิลปวัฒนธรรม สำนักงานอธิการบดี มหาวิทยาลัยราชภัฏอุตรดิตถ์
ปีงบประมาณ 2564